مرکز خدمات روانشناسی و مشاوره بهروان

معرفی الگوی سلامت ارتباطی و کاربست آن در خانواده درمانی و حل تعارض زوجین ـ بخش دوم

الگوی سلامت ارتباطی

امیر لطفی حقیقت

الگوی سلامت ارتباطی بر چهار محور استوار است که عبارتند از:

  • پاک‌سازی و سلامت ذهن و قصدها: پاک‌سازی نیت‌ها و قصدها و عاری بودن از هرگونه آلاینده‌های ذهنی. نیت زوجین و اعضای خانواده یکی از سازنده‌ترین رفتارها و تعاملات مثبت افراد به شمار می‌آید.
  • تقویت رابطه درون فردی: افکار و گفتار درونی عاملی برای تخریب و یا رستگاری زندگی انسان می‌باشد و با صراحت تأثیر این نوع گفتگوی درونی و ارتباط با خویشتن را بیان می‌کنند. پاک‌سازی ذهن و گفتار درونی در برقراری رابطه حسنه میان زوجین و جلوگیری از انقطاع عاطفی میان اعضای خانواده خواهد شد. بر این اساس زوجین و اعضای خانواده باید بیامورند که در کنار رعایت نیکی‌های اخلاقی و رفتاری و پرهیز از رذائل اخلاقی بر ذهن و اندیشه خود و گفتارهای درونی با خود تسلط کامل داشته باشند و با حضور پویا در لحظه، بیاندیشند و رفتار کنند.
  • اصلاح تعاملات میان فردی: برای برقراری یک ارتباط میان فردی صحیح و مؤثر در میان زوجین و اعضای خانواده لازم است دو سوی ارتباط بی‌همتایی خصوصیات رفتاری طرف مقابل را بپذیرند و پیام‌هایی را طراحی و ارسال کنند که نمایان‌گر پذیرش این موضوع باشد. برای برقراری اتصال عاطفی و ذهنی میان اعضای خانواده و زوجین، لازم است صفات پسندیده و اخلاق حسنه همواره مورد تأکید، توجه و آموزش اعضای خانواده قرار گیرد. رابطه، تعامل و اخلاق پسندیده هم راهی برای رسیدن به بهجت درونی و شادکامی انسان است.
  • انسجام بخشی کنش‌های اجتماعی: در تعاملات و کنش‌های اجتماعی آنچه که می‌باید هر فردی به عنوان معیار قرار دهد، برخورداری از معنا و حرکت به سوی کمال است. این مهم در شرایطی میسر است که انسان در تعاملات انسانی و اجتماعی خود همواره هر کنش را برای کمال صورت داده و در چارچوب اخلاق و رفتار پسندیده قرار داشته باشد.

با عنایت به مبانی و اصول مطرح شده انسان سالم کسی است که اول، دارای شناخت صحیح از خویشتن، خداوند، جهان آفرینش، اخلاق پسندیده و رذائل اخلاقی است. دوم، دارای تمناهای عاطفی و هیجانات و رفتار مناسب و متناسب با اهداف آفرینش و مبتنی بر اخلاق حسنه باشد. سوم، دارای عمل مناسب با شناخت و عواطف خداگونه و خدامحورانه باشد. چهارم، تعامل و ارتباط او با خود، خداوند، دیگران و جهان آفرینش خداخواهانه و خدامحورانه باشد. در دعای مکارم الاخلاق مشخصه اخلاق حسنه تعریف شده و محوریت آن شناخت مبدا و معاد است. اعضا خانواده که شناخت صحیحی از اصول و فروع دارند در تبعیت از معیارهای اخلاق نیکو و انعطاف پذیری در مقابل آن، در برقراری رابطه شایسته از یکدیگر پیشی می‌گیرند.

انسان در جهان هستی دارای موقعیتی بی‌همتا است. اما این موقعیت تنها از نوع استعداد و قابلیت‌های وجودی بوده و تا زمانی‌که از آن استفاده صحیح نشود، فضیلتی برای او نخواهد بود. کرامت انسان، کرامتی اکتسابی است که از طریق به کارگیری «عقل» و «انتخاب» مسیر صحیح زندگی کسب می‌شود. انسان تنها از راه ایمان به خداوند، انجام عمل صالح، کمک به هم‌نوعان، تلاش هدف‌مند و دقیق می‌تواند به کمال برسد. از سوی دیگر انسان در سال‌های اولیه زندگی، نیازمند مراقبت و حمایت است و لذا همواره در بطن خانواده حضور یافته و نهاد خانواده مقدم بر زندگی شخصی او بوده است. تعریفی که از خانواده با توجه به الگوی سلامت ارتباطی پیشنهاد می‌شود عبارت است از: «خانواده نهادی است که براساس یک ارتباط فطری و هدف‌مند میان زن و مرد و مبتنی بر مجموعه‌ای از نیازهای غریزی تشکیل و با ارتباط عاطفی، انسانی و حمایتی تداوم می‌یابد و طی فرآیندهای شناختی، تعاملی، اقتصادی، تاریخی، فرهنگی و اجتماعی بسط پیدا می‌کند».

ارکان این تعریف که آن را متمایز از دیگر تعاریف می‌سازد عبارتند از:

  • تأکید بر مفهوم ارتباط عاطفی، انسانی و حمایتی: این مفهوم نحوه تعامل و شکل‌گیری و بسط یک خانواده را تعیین کرده و ابعاد تداوم، بسط، بقا و نابودی آن را نیز مشخص می‌سازد. ارتباط لازمه آغاز و تداوم یک زندگی مشترک است. زمانی که انقطاع عاطفی، جای اتصال عاطفی و ارتباطی را بگیرد، خانواده دچار آسیب و بیماری می‌شود. با عنایت به اینکه لازمه این ارتباط، رضایت شخصی زوجین است، از این رو رضایت شخصی و اتصال عاطفی یک اصل غیر قابل تغییر است. تأکید بر مفهوم ارتباط عاطفی، انسانی و حمایتی در قرارداد ازدواج نوعی تعلق عاطفی و هیجان مثبت را به دنبال دارد.
  • فطری بودن نیاز به تشکیل خانواده: فطری بودن نیاز تشکیل خانواده و اینکه نیاز زن و مرد به ایجاد یک نهاد اجتماعی برای هم‌زیستی، تفوق عاطفی هیچ طرف را نمی‌پذیرد؛ بلکه ناظر بر یک تعامل و ارتباط مؤثر و عادلانه است. در الگوی سلامت ارتباطی هیچ یک از زوجین تحقیر نمی‌شوند. زن و مرد به یکدیگر نیاز دارند و این گرایش فطری، اندوخته‌ای است که زوجین به اشتراک می‌گذارند تا نهاد خانواده شکل بگیرد.
  • ضرورت وجود زن و مرد: وجود زن و مرد برای تشکیل خانواده الزامی است و این موجودیت باید بر اساس یک قاعده قانونی ـ شرعی به وجود آمده باشد. چنانچه تنها با وجود یکی از این دو خانواده شکل بگیرد، لازم است اشکال دیگر تعاملات انسانی مورد تأمل قرار گیرند.
  • تأثیرگذاری فرآیندهای شناختی، تعاملی، اقتصادی، تاریخی، فرهنگی و اجتماعی: خانواده تحت تأثیر فرآیندهای شناختی، تعاملی، اقتصادی، تاریخی، فرهنگی و اجتماعی تکوین و تطور می‌یابد و متقابلا در تمام این سیستم‌ها خانواده به نقش‌آفرینی می‌پردازد و در این حوزه انسان و اجتماع تمایز پیدا می‌کنند.

هدف اصلی در الگوی مشاوره و خانواده درمانی سلامت ارتباطی

هدف اصلی در الگوی مشاوره و خانواده درمانی سلامت ارتباطی، تغییر و اصلاح روند رفتاری و تعاملی زوجین و اعضای خانواده و ایجاد نگرش و رفتار اخلاقی جایگزین است. پیش‌فرض‌های مورد استفاده در این الگو عبارتند از:

۱ـ انسان به صورت فطری نسبت به افعال و اقوالش مختار است
۲ـ انسان به صورت فطری نیازمند آسایش و آرامش فردی، خانوادگی و اجتماعی است
۳ـ انسان به صورت فطری نیاز به تشکیل خانواده دارد
۴ـ انسان به صورت فطری نیازمند برقراری رابطه با خداوند، خود، دیگران و طبیعت است
۵ـ انسان مسئول اعمال و اقوال خود هستند
۶ـ نیت‌ها و باورهای انسان، زمینه ساز رفتار او هستند
۷ـ انسان به صورت ذاتی موجودی است که قابلیت ستایش دارد
۸ـ انسان به صورت ذاتی قابلیت کمال و تعالی را دارد
۹ـ تربیت اخلاقی عاملی مؤثر در تعالی و کمال انسان است (آموزش‌پذیری)

مطالب مرتبط:
معرفی الگوی سلامت ارتباطی و کاربست آن در خانواده درمانی و حل تعارض زوجین ـ بخش اول

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

3 × چهار =