مرکز خدمات روانشناسی و مشاوره بهروان

ارتباط علائم افسردگی و اضطرابی دوران بارداری با نوزاد

ارتباط علائم افسردگی و اضطرابی دوران بارداری با نوزاد

Association of Prenatal Maternal Depression and Anxiety Symptoms With Infant

Association of Prenatal Maternal Depression and Anxiety Symptoms With Infant

دکتر محمدحسین دانشورپور

اختلالات افسردگی و اضطراب در دوران بارداری اختلالاتی شایع می‌باشند و حدود ۷ تا ۲۰ % خانم‌های باردار دچار این اختلالات می‌شوند. با این حال شیوع علائم ساب‌کلینیکال افسردگی در دوران بارداری بیش از این میزان است. بروز افسردگی در مادر می‌تواند باعث بروز اختلال در سیر رشدی کودک و بروز عوارض بلند مدت در مادر گردد. ریسک فاکتورهای متعددی در ماردان بادار مبتلا به اختلال افسردگی دیده شده و شامل این موارد است:

  • مشکلات طبی مانند هیپو تیروییدیسم، تهوع و استفراغ شدید دوران بارداری
  • سقط و یا عوارض باردای قبلی
  • کمبودهای تغذیه‌ای مانند آهن، ویتامین D و نظایر آن
  • خستگی و بی‌خوابی
  • مشکلات مرتبط با قند خون
  • سابقه خانوادگی افسردگی
  • ناکافی بودن مکانیسم‌های Coping
  • شرایط بد محیطی و زندگی مانند فقر و استرس‌های شغلی
  • عدم پذیرش بارداری
  • حساسیت‌های گوارشی و مرتبط با غذا
  • ورزش و فعالیت کم
  • عدم مواجهه با نور خورشید
  • مواجهه با توکسین‌های محیطی مانند فلزات سنگین برای مثال مقادیر زیاد جیوه در ماهی

دوره پره‌ناتال یک دوره مهم در رشد مغزی جنینی است و مغز جنین به فاکتورهای ژنتیکی و محیطی بسیار حساس می‌باشد. بروز تغییر در این دوره می‌تواند باعث بروز تغییرات جدی طی سال‌های بعدی در فرد و رشد مغزی وی گردد. وجود اختلالات افسردگی و اضطرابی طی دوران بارداری بر پاسخ‌های فیزیولوژی مادر در برابر شرایط استرس زا، پاسخ به شرایط محیطی، رشد جنین و شرایط نوزاد پس از تولد تأثیرگذار است. یافته‌ها حکایت از این دارند که وجود اختلال افسردگی و اضطراب در طی باداری می‌تواند باعث بروز عوارضی در نوزاد گردد. از این عوارض می‌توان به افزایش واکنش‌های منفی، بروز اختلالات هیجانی و رفتاری، کاهش هوش کلامی و مشکلات سلامت جسمی، کاهش وزن زمان تولد، مشکلات خلقی، اختلال شناختی، اختلال غددی، کاهش دور سر نوزاد، اضطراب زیاد، ترس، مشکلات تمپرامنت، تحریک‌پذیری، پرخاش‌گری، اختلال تمرکز، و افزایش پاسخ‌دهی در کودک خواهد شد. بررسی‌های دیگری هم به ارتباط استرس HPA محور اوتیسم، اختلالات شناختی، ADHD و افسردگی دوران بارداری و اختلالات نیز اشاره دارند. هر چند ارتباط بین بروز افسردگی و اضطراب در مادر و در کودک مسجل شده است لیکن psychopathology ایجاد اختلالات چگونگی مکانیسم بروز این اختلالات کماکان در هاله‌ای از ابهام است. مکانیسم‌های متعددی شناخته یا ناشناخته در بروز اختلالات مختلف در نوزادان دخیل هستند. در دوران جنینی، رشد جنین بر اساس برنامه‌ریزی و «the fetal programming hypothesis» مشخصی پیش می‌رورد. بروز هرگونه اختلال در این برنامه‌ریزی سبب ایجاد اختلال درسیر رشد جنین و در نهایت ایجاد اختلالات سیستم مغزی در کودک می‌گردد. تغییر در gene این برنامه‌ریزی جنینی می‌تواند باعث بروز تغییراتی مانند و یا افزایش میزان ترشح گلوکوکورتیکوییدها گردد. اضطراب expression مادر می‌تواند باعث کاهش جریان خون جنینی و در نهایت کاهش جریان در HPA خون مغزی جنینی و افزایش مقاومت عروقی و تغییرات محور نوزادان متولد شده گردد.

از زمان شروع بارداری تا زمان زایمان، نوزاد پیام‌های گسترده‌ای از مادر به واسطه جریان خون دریافت می‌کند و در این میان هورمون‌های مرتبط با پاسخ‌های استرس نقش عمده‌ای دارند. این هورمون‌ها حاوی اطلاعاتی هستند که مادر از محیط خارج دریافت می‌کند و آنها را به نوزاد منتقل می‌کند. جنین از این اطلاعات می‌تواند شرایط محیط ای را که پس از تولد با آن روبرو خواهد شد پیش‌بینی کند. قسمتی از برنامه‌ریزی رشدی جنین بر اساس این اطلاعات دریافتی از مادر تبیین می‌گردد و انعطاف پذیری نوزاد را در در نمونه‌های predictive adaptive response آینده تعیین می‌کند. در حیوانات دیده شده که نوزاد حیوان متولد شده از مادران در معرض استرس بیشتر و Hypothalamic-pituitary-adrenal (HPA) فعالیت محور طولانی‌تری قرار دارد و پاسخ‌های شدیدتری به شرایط استرس‌زا می‌دهد. از سویی جنسیت نیز نقش داشته است به طوریکه در حیوانات متولد شده مونث و در مذکر ناباروری علایم رفتاری ماسکولارسیون (masculinization) یکی از شاخص های مهم بررسی تاثیرات HPA دیده شده‌است. عملکرد محور استرس مادر در جنین است و مرتبط با شدت استرس و پاسخگویی مادر می‌باشد. به طور مثال اگر پاسخ مادر به یک استرس متوسط، بالا باشد میزان فعالیت محور فوق افزایش زیادی پیدا می‌کند و به دنبال آن میزان بیشتری هورمون ترشح و وارد جریان خون جنین می‌شود. علاوه بر محور HPA که در روند Fetal programming نقش بسزایی دارد عوامل دیگری نیز دخیل هستند. در دوره پره‌نتال، شروع تشکیل اکسون و به دنبال آن تشکیل ارتباطات نورونی را داریم که تقریبا در سه ماهه دوم بارداری تکمیل می‌شود ولی میلیناسیون از سه ماهه دوم شروع و تا اوایل بزرگسالی ادامه می‌یابد. ماده سفید مغز از میلین و اکسون‌های عصبی تشکیل شده است که باعث شکل‌گیری مدارهای ارتباطی مناطق مختلف مغزی و تشکیل و تسیهل ارتباطات بین سلولی در طول زندگی می‌باشند. اختلال در این پروسه در اوایل جنینی می‌تواند باعث تشکیل مدارهای غیر طبیعی گردد. برخی شواهد تأکید بر این دارند که بروز اختلال افسردگی و اضطراب در دوران باردای باعث بروز تغییرات نوروبیولوژی و neurodevelopmental یه صورت micro structural در مناطق بافت سفید مغزی جنین می‌گردند. بر اساس مطالعات با استفاده از DTI (یا Diffusion tensor imaging) که در سه ماهه دوم و پس از زایمان انجام گرفته است اختلالات micro structural در امیگدال راست، سیستم لیمبیک (که در عملکردهای هیجانات، یادگیری و حافظه دخالت دارد)، مناطقی از پره فرونتال، اینسولا، پاراهیپوکامپال، دسته‌های عصبی فرونتو اکسیپیتال تحتانی و مناطقی دیگر مشخص شده‌است. مطالعاتی که بر کودکان ۶ تا ۹ سال انجام شده است حکایت از آن دارند که مشکلات خلقی دوران بارداری می‌تواند باعث نازک شدن کورتکس مغز کودک به خصوص در ناحیه پره فرونتال گردد. در مطالعه‌ای که در هفته‌های ۲۸ تا ۳۵ و نوازادن متولد با سن یک ماه از مادران دچار اختلالات افسردگی و اضطرابی به دست آمده است حاکی از تغییرات مختلفی بر اساس جنسیت در ساختمان ماده سفید مغزی دارد. جنسیت جنین به عنوان فاکتور دیگری در ایجاد اختلال در کودک مطرح شده‌است یافته‌ها مؤید آن هستند که اختلالات افسردگی و اضطرابی دوران بارداری بر جنس مؤنث و یا مذکر جنین تأثیرات متفاوتی دارد به طوریکه میزان تغییرات مغزی در جنس مونث بیش از مذکر بوده است.

با توجه به اینکه اطلاعات موجود در شناسایی علت و مکانیسم دقیق بروز این اختلالات در کودکان مرتبط با شرایط افسردگی و اضطرابی دوران بارداری کم است و نیاز به مطالعات بیشتری است، در نظر داشتن ریسک فاکتورهایی مانند ژنتیک، فاکتورهای فامیلی، عوامل محیطی و شرایط درون رحمی قابل تأمل می‌باشد. مطالعات تأکید زیادی در بروز اختلالاتی در سیستم‌های مغزی نوزاد به صورت micro structure ماده سفید مغز مانند فرونتال، تمپورال، آمیگدال و غیره که در کنترل رفتار و هیجانات دخایل هستند به دنبال بروز اختلالات افسردگی و اضطرابی دوران بارداری مادران دارند. همچنن تأکید زیادی بر اهمیت گذراندن دوران بارداری به دور از شرایط استرس‌زا و نامناسب و پیشگیری از اختلالات رفتاری و رشدی کودکان دارند. تشیخص زودهنگام و بررسی دقیق اختلالات افسردگی و اضطرابی و علائم آنها طی دوران بارداری، کنترل شرایط محیطی، ارجاع مادر باردار به مراکز تخصصی، پیگیری درمان مادر، پیگیری‌های پس از زایمان مادر و کودک می‌تواند تا حدودی در پیشگیری از بروز اختلال متفاوتی در کودکان و مادران کمک‌کننده باشند.

References:
۱٫Douglas C. Dean III,Elizabeth M. Planalp. Depression and Anxiety Symptoms With Infant White Matter Micro structure. American Medical Association Association of Prenatal Maternal .August 27, 2018
۲٫ Brianna Adamson BSc , Nicole Letourneau. Prenatal Maternal Anxiety and Children’s Brain Structure and Function: A Systematic Review of Neuroimaging Studies ,Journal of Affective Dis Journal of Affective Disorders (2018).
۳٫ Hanan El Marroun ,Runyu Zou MSc1ders .Prenatal exposure to maternal and paternal depressive symptoms and white matter micro structure in children Anxiety. Journal of Affective Disorders .2018;1–۹
۴٫ ELYSIA POGGI DAVIS , BENJAMIN L. HANKIN. An experimental test of the fetal programming hypothesis: Can we reduce child onto genetic vulnerability to psychopathology by decreasing maternal depression? Cambridge University Press 2018
۵٫ Marco Del Giudice. Fetal programming by maternal stress: Insights from a conflict perspective. Psychoneuroendocrinology (2012)37,1614—۱۶۲۹

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

ده − چهار =