مرکز خدمات روانشناسی و مشاوره بهروان

اختلال عدم توجه/ بیش‌فعالی

ADHD

دکتر محمدحسین دانشورپور

این اختلال که به طور شایع در کودکان دیده می‌شود دارای سه مشخصه بارز می‌باشد: کاهش توجه به صورت مداوم، افزایش رفتارهای تکانش‌گری و بیش‌فعالی. این اختلال از کودکی شروع می‌شود و تا بزرگسالی نیز ادامه دارد حدودا ۱۰ درصد کودکان سنین مدرسه دچار این اختلال هستند و حدود ۳ درصد در بزرگسالی دیده می‌شود. این اختلال ۲ تا ۹ برابر بیشتر در جنس مذکر دیده شده‌است. حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد توارت در بروز آن دخیل است. اگر یک کودک مبتلا به این اختلال باشد والدین، خواهر و برادرها حدود ۸ برابر در ریسک بروز هستند. اگر یکی از والدین مبتلا باشند حدودا در ۵۰ درصد موارد فرزندان مبتلا می‌گردند. پژوهش‌های متعدد در خصوص علت بروز اختلال انجام و یا در حال انجام است لیکن بیشترین علت مورد تأیید اختلال در عملکرد سیستم دوپامین و ژن‌های ناقل آن (DAT1) می‌باشد. از عوامل دیگر می‌توان به تولد زودرس، عفونت‌های دوران بارداری، تروماهای مغزی بعد از تولد، سوءرفتار و بدرفتاری با کودک اشاره کرد. در معرض قرار گرفتن سرب و استفاده از سیگار در دوره بارداری در بروز بیماری دخالت دارد. حواس‌پرتی و عدم توجه ممکن است اینگونه برداشت شود که کودک از خواسته‌های والدین و معلمان پیروی نمی‌کند. این کودکان معمولاً به صورت تکانشی عمل می‌کنند؛ بی‌ثباتی هیجانی دارند و تحریک‌پذیر هستند. در پاسخ به سئوالات به سرعت پاسخ می‌دهند و نمی‌توانند منتطر نوبت خود باشند و حتی برای چندلحظه هم نمی‌توانند خاموش باشند. همسالان اینها گزارش می‌دهند که این افراد ریاست‌طلب، غیرحساس به نیازهای دیگران، در پیگیری قوانین بازی مشکل دارند. واکنش بیش از حد به شرایط و پرخاش‌گری فیزیکی و کلامی دارند و اغلب از سوی همسالان خود طرد می‌شوند. شکل زیر شایع‌ترین شکایت والدین در این خصوص را نشان می‌دهد.

بهروان

در ۴۰ درصد موارد علائم تا دوران بلوغ یا اوایل بزرگسالی برطرف می‌گردد و در ۶۰ درصد موارد علائم تا بزرگسالی ادامه دارد. با افزایش سن از میزان پرتحرکی کاسته می‌شود ولی توجه و عدم کنترل هیجانات ادامه دارد و در واقع اولین علامتی که کاسته می‌شود بیش‌فعالی است و آخرین علامت حواس‌پرتی است. در بزرگسالی افراد دچار بی‌ثباتی در روابط اجتماعی و شغلی می‌شوند و یک ناپایداری در حوزه‌های مختلفی از زندگی خود دارند. شکل زیر بهترین اقدامات درمانی برای این گروه را در دو بخش سایکوسوشیال (Psychosocial) و درمان دارویی نشان می‌دهد.

بهروان

در مورد درمان غیردارویی آموزش در خصوص سیر بیماری، ریسک فاکتورها و پیامدهای طولانی مدت بیماری از نکات مهم می‌باشد. از والدین خواسته می‌شود توجه دقیقی به رفتار بچه‌ها داشته باشند و استفاده از Time out به آنها آموزش داده شود. در مصرف داروهای محرک مانند ریتالین باید توجه داشت تجویز دارو با نظر پزشک معالج صورت گیرد و هر گونه تغییر در مقدار مصرف و یا قطع آن باید با مشورت پزشک باشد چرا که تغییر دوز دارو و یا قطع آن می‌تواند عوارضی را به همراه داشته باشد. همچنین طی مصرف دارو ممکن است علائمی مانند کاهش اشتها، کاهش وزن، تأخیر در شروع خواب، سردرد، درد شکم، گریه و تحریک‌پذیری دیده شود که معمولا گذرا می‌باشند. هیچگونه شواهدی وجود ندارد که مصرف این گروه داروها باعث وابستگی و یا استفاده از مواد دیگر گردد و در واقع کودکانی که دارو دریافت می‌کنند در آینده کمتر سوءمصرف مواد خواهند داشت.
داروهای رایج در درمان این افراد شامل: گروه محرک‌ها (متیل فنیدیت یا ریتالین، دکسترو آمفتامین و فرآورده‌های دیگر) است. شایع‌ترین دارویی که مورد استفاده قرار می‌گیرد Methylphenidate (Ritalin) است که یک مهار کننده بازجذب دوپامین ـ نوراپی‌نفرین است و بسته به اینکه بر روی چه منطقه‌ای از مغز اثر کند پاسخ‌های متفاوتی ایجاد می‌کند. شکل زیر برخی از این پاسخ‌ها را نشانت می‌دهد.

بهروان

نگرانی و سئوالاتی که والدین همواره در جستجوی پاسخ آنها هستند شامل مواردی مانند پرسش‌های زیر است:
۱ـ آیا این داروها وابستگی ایجاد نمی‌کنند؟
همانطور که در بالا اشاره شد علاوه بر اینکه برای افراد مبتلا وابستگی ایجاد نمی‌کنند بلکه در وابستگی به مواد در آینده نیز پیشگیری کننده می‌باشند.
۲ـ تا چه مدت باید دارو مصرف شود؟
در درمان این اختلال مهمترین نکته برگشت فرد به شرایط نرمال و مناسب و به دور از خطرات است و تثبیت این شرایط در دراز مدت اهمیت به سزایی دارد و گاها نیاز است تا اتمام دوره بزرگسالی دارو مصرف شود.
۳ـ در صورتی‌که دارو مصرف نشود چه اتفاقی رخ خواهد داد؟
به دلیل مشکلات ناشی از عدم تمرکز و توجه و رفتارهای تکانشی و خطرناک فرد ممکن است در برقراری روابط بین همسالان، خانواده، مسئولین مدرسه دچار مشکل گردد و واپس‌زده شود که خود می‌تواند باعث افسردگی و عدم اعتماد به نفس گردد. این افراد به دلیل رفتارهای پرخطر در معرض سوءاستفاده و وابستگی به مواد هستند و به دلیل بی‌ثباتی در هیجانات دچار اختلال کارکرد در این حوزه و سایر موارد می‌گردند.

مطالب مرتبط:
فنوتیپ‌های خواب در مبتلایان به بیش‌فعالی/ عدم توجه
اختلال بیش‌فعالی و نقص‌توجه

One Comment
  1. پاسخ
    امیرحسین

    سلام
    ممنونم از مقاله خوبتون، در مورد کودکان باز هم مقاله بذارید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هجده + 13 =