مرکز خدمات روانشناسی و مشاوره بهروان

اختلال تولید‌ (تلفظ) صداهای گفتاری

لیلا بخشعلی‌زاده

منظور از تولید صداهای گفتاری چیست؟

تولید گفتار به معنی ایجاد صداهایی با ویژگی‌های شنیداری مشخص برای ادای کلمات است. در طی این فرآیند حرکت زبان، آرواره‌ها، دندان‌ها، لب‌ها و کام در جریان مسیر هوای حنجره، تغییراتی ایجاد می‌کنند که منجر به ادای صداها و کلمات می‌شود.

اختلال در تولید چیست؟

وقتی فردی صداها و کلمات را نادرست تولید می‌کند، به طوری که با تلفظ افراد جامعه متفاوت است یا باعث جلب توجه می‌شود یا مانع از برقراری ارتباط شده و شنونده گفتارش را نمی‌فهمد و برای اینکه بتواند گفتارش را درک کند نیاز به توجه و دقت بیشتری باشد، فرد دارای اختلال تولیدی است. آنها یا صدایی را با جای صدایی دیگر جانشین میکنند مثل «دربه» به جای «گربه» یا صدایی را حذف می‌کنند مثل «اربه» به جای «گربه» و یا صدایی را بد تلفظ می‌کنند مثل قرار دادن زبان بین دو دندان هنگام بیان صدای «س» (اصطلاحا نوک‌زبانی حرف می‌زند). که این مشکل در تلفظ می‌تواند تا بزرگسالی هم ادامه یابد.

سن فراگیری صداهای گفتاری

صداهای گفتاری در زبان فارسی بسته به سخت یا آسان بودن آنها در سنین مختلف در گفتار ظاهر می‌شوند و پس از یک دوره زمانی تکامل می‌یابند، یعنی اینکه کودک می‌تواند آن را در تمام بافت‌های آوایی (کلمات) به درستی بیان کند. از سن ظهور تا تکامل یک صدا دو تا سه سال زمان می‌برد، هر چه صدا سخت‌تر باشد، سن ظهور آن دیرتر و تکامل آن طولانی‌تر خواهد شد. مثلا صدای «ت» صدایی است که در یک سالگی ظاهر شده و معمولا تا سه سالگی تکامل می‌یابد ولی صدای «س» زودتر از یک و نیم‌سالگی ظاهر نمی‌شود و معمولا تکامل آن را چهار سالگی طول می‌کشد و همچنین به دلیل ویژگی‌های تولیدی «س» که سخت‌تر است کودکان دیرتر در گفتار خود به کار می‌برند، به همین دلیل صدای «ت» را به دلیل آسان‌تر بودن جایگزین می‌کنند و به جای «سیب»، «تیب» می‌گویند.

عوامل تأثیرگذار بر تولید صحیح صداها

در تلفظ صحیح صداها مواردی پیش نیاز است که حتما باید بررسی کرد.
۱ـ نحوه تغذیه کودک و مشکلات احتمالی تغذیه کودک: باید توجه داشت کار اندام‌های گویایی ما در قدم اول تغذیه و غذا خوردن است. وقتی این اندام‌ها در خوردن غذا نتوانند به درستی عمل کنند احتمال وجود اختلالات تلفظی وجود دارد.
۲ـ ساختمان اندام‌های گویایی: توسط متخصص گفتاردرمانی باید مورد بررسی قرار گیرد. گاهی مشکلات ساختاری وجود دارد که افراد عادی متوجه آن نمی‌شوند.
۳ـ شنیداری کودک: برای کودکانی که اختلال تلفظی شدید دارند نیاز است حتما تست‌های شنیداری انجام شود. در موارد خفیف‌تر که حتی با تست هم مشکل شنیداری وجود ندارد ممکن است کودک در تمییز شنیداری مشکل داشته باشد که نیاز به بررسی دقیق‌تر توسط متخصص هست.
۴ـ محیط کودک: عامل مهم دیگر محیط است. محیطی که وقتی کودک اشتباه حرف می‌زند او را تشویق می‌کند، ذوق می‌کند «ببین بچه‌ام چه ناز حرف می‌زنه، قربونش برم» یا حتی گاهی در بعضی خانواده‌ها، آنها نیز با کودک مثل او و با همان اشکالات تلفظی صحبت می‌کنند. اینها باعث تثبیت شدن اختلال تلفظی در کودک می‌شود و کودک فکر می‌کند که کار خوبی می‌کند اینگونه حرف می‌زند و تلاشی برای یادگیری تلفظ صحیح آن حروف نمی‌کند.
۵ـ مشکلات رفتاری: گاهی نحوه تربیت نیز در تلفظ کودک تأثیر می‌گذارد. کودکی که اصطلاحا لوس است و یاد گرفته موقع حرف زدن خود را لوس کند هم ممکن است دچار اختلال تلفظی باشد که البته اگر این مشکل رفتاری را حل نکنیم به راحتی این اختلال از بین نمی‌رود.
۶ـ نقایص سیستم عصبی: دیزارتری (مثلا در کودکان دارای فلج مغزی) یا آپراکسی که به علت وجود آسیبی در سیستم عصبی است.
۷ـ عوامل یادگیری: عقب‌ماندگی ذهنی و ناتوانی‌هاییویژه زبانی که نیاز به بررسی تخصصی دارد.
۸ـ نقایص تولیدی با منشاء عملکردی (بدون هیچ مشکل عضوی): در مواردی که با بررسی مشخص می‌شود هیچ یک از مشکلات بالا وجود ندارد اما همچنان کودک مشکل تولید دارد.
۹ـ سن: همانطور که قبلا گفتیم هر کدام از صداها در سن خاصی بروز می‌کند.

درمان اختلال تلفظ در گفتار کودکان

اگر کودک شما در تلفظ برخی صداهای زبان فارسی و در گفتار خود دچار مشکل می‌باشد، ضروری است که به نکات زیر به دقت توجه نمائید:
۱ـ برای اطمینان از وضعیت شنوایی کودک خود به یک متخصص شنوایی شناس مراجعه کنید تا تست‌های مربوطه انجام شود.
۲ـ اگر وضعیت زبان و لب‌های کودک شما غیرطبیعی و شل به نظر می‌رسد، اگر آبریزش از دهان دارد یا در جویدن برخی مواد غذایی مشکل دارد ضروری است که به یک متخصص گفتار درمانی مراجعه نمایید.
۳ـ چنانچه فرم دندان‌ها یا فک کودک شما غیرطبیعی به نظر می‌رسد به یک ارتودنتیست مراجعه کنید و از وی مشاوره بخواهید.
۴ـ زمانی که کودک شما صدا یا کلمه‌ای را اشتباه تلفظ می‌کند او را سرزنش نکنید بلکه کلمه صحیح را پس از او تکرار کنید تا الگوی درست را بشنود.
۵ـ هنگامی که کودک شما کلمه ای را اشتباه تلفظ می‌کند او را تشویق نکنید تا مجدداً آن را تکرار کند، زیرا کودک تمایل پیدا می‌کند تا از این طریق جلب توجه کند.
۶ـ هیچ گاه کلمات را مانند کودک خود تلفظ نکنید زیرا این کار فرصت شنیدن تلفظ صحیح کلمات را از او سلب می‌کند و الگوی غلط در حافظه وی ثبت می‌شود.

چه زمانی برای درمان اقدام کنیم؟

در اکثر مواقع، در کودکان طبیعی این مشکل نهایتا تا سن چهار الی چهار و نیم سالگی برطرف می‌شود. ولی اگر این مشکل بیش از این سن ادامه یابد، باید نسبت به این موضوع نگران باشیم.
بنابراین اگر کودک‌تان از لحاظ شنیداری چک شده و دارای شنوایی طبیعی است در ضمن در بلع و جویدن هم مشکلی ندارد با این حال کودک‌تان، اختلال در تولید صداها دارد باید به یک گفتار درمانگر مراجعه کنید، تا براساس سن ظهور و تکامل صداها، گفتار درمانگر پس از ارزیابی دقیق، میزان و شدت اختلال کودک را تعیین کند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

3 + نه =